Biedronka azjatycka — jak ją rozpoznać i czy jest szkodliwa?

Biedronka azjatycka, Harmonia axyridis, pochodzi ze środkowej i wschodniej Azji. Poza naturalnym zasięgiem była wykorzystywana do biologicznego ograniczania mszyc, a następnie zaczęła szybko rozprzestrzeniać się w środowisku.

W Polsce po raz pierwszy odnotowano ją w 2006 roku. Obecnie należy do często spotykanych biedronek i występuje zarówno w miastach, jak i na terenach rolniczych, w sadach, parkach oraz ogrodach.

Gatunek dobrze przystosowuje się do nowych warunków, wykorzystuje różne źródła pokarmu i może rozwijać kilka pokoleń w ciągu sprzyjającego sezonu.

Biedronka azjatycka ma szerokie, mocno wypukłe ciało. Dorosłe osobniki osiągają zwykle od kilku do około ośmiu milimetrów długości.

Jej pokrywy mogą być czerwone, pomarańczowe, żółte albo czarne. Na czerwonych i pomarańczowych formach pojawiają się czarne kropki, natomiast ciemne osobniki mogą mieć czerwone plamy.

Liczba kropek jest bardzo zmienna. Niektóre biedronki niemal ich nie mają, a na innych można naliczyć kilkanaście lub więcej.

Ważną cechą jest przedplecze, czyli fragment ciała znajdujący się bezpośrednio za głową. Często jest jasne, z czarnym wzorem przypominającym literę M lub W.

Biedronka azjatycka bywa kojarzona głównie z pomarańczowym ubarwieniem, ale wiele osobników ma wyraźnie czerwone pokrywy.

Kolor nie jest więc wystarczającą cechą do odróżnienia jej od gatunków rodzimych. Trzeba zwrócić uwagę również na kształt ciała, wygląd przedplecza i rozmieszczenie kropek.

Błyszczące pokrywy mogą na zdjęciach zmieniać odcień w zależności od światła. W opisie owada należy jednak uwzględniać jego rzeczywistą barwę, a nie zakładać, że każda Harmonia axyridis jest pomarańczowa.

Rodzima biedronka siedmiokropka ma czerwone pokrywy i charakterystyczny zestaw siedmiu czarnych kropek. Po trzy znajdują się na każdej pokrywie, a siódma leży przy ich nasadzie.

Przedplecze siedmiokropki jest przede wszystkim czarne, z dwiema jasnymi plamami po bokach. U biedronki azjatyckiej częściej widoczna jest duża jasna powierzchnia z ciemnym znakiem pośrodku.

Siedmiokropka ma stosunkowo stałe ubarwienie. Biedronka azjatycka występuje natomiast w wielu formach, dlatego dwa osobniki tego samego gatunku mogą wyglądać zupełnie inaczej.

Sama liczba kropek nie zawsze pozwala na pewne rozpoznanie, ale regularne siedem kropek połączone z czarnym przedpleczem wskazuje zwykle na siedmiokropkę.

Liczba kropek nie określa wieku biedronki. Nie pojawiają się one kolejno wraz z upływem lat.

Układ plam jest cechą gatunku lub jego formy barwnej. Dorosła biedronka zachowuje ten sam wzór przez całe życie, chociaż z czasem jej pokrywy mogą stać się mniej intensywnie wybarwione.

Biedronki żyją znacznie krócej, niż sugerowałby popularny mit o jednej kropce odpowiadającej jednemu rokowi.

Dorosłe biedronki azjatyckie i ich larwy są aktywnymi drapieżnikami. Zjadają przede wszystkim mszyce, ale polują również na czerwce, miodówki, jaja owadów i inne niewielkie bezkręgowce.

Na roślinie opanowanej przez mszyce mogą wyraźnie ograniczyć liczebność kolonii. Nie wygryzają przy tym typowych dziur w zdrowych liściach.

Z punktu widzenia pojedynczej rośliny są więc pomocne. Ich wpływu nie można jednak oceniać wyłącznie na podstawie liczby zjedzonych mszyc, ponieważ oddziałują również na rodzime owady.

Biedronka azjatycka szybko się rozmnaża, skutecznie zdobywa pokarm i dobrze radzi sobie w zmiennych warunkach. Dzięki temu może wypierać część rodzimych biedronek z miejsc żerowania.

Gdy brakuje mszyc, zjada także jaja, larwy i poczwarki innych biedronek oraz pozostałych drobnych drapieżników.

Jej ekspansja może zmniejszać liczebność niektórych rodzimych gatunków i zmieniać strukturę lokalnych zespołów owadów.

Nie należy jej celowo rozmnażać, kupować do ochrony ogrodu ani przenosić na inne działki.

Najczęściej nie wyrządza bezpośrednich szkód w ogrodzie. Na liściach poszukuje mszyc i innych niewielkich ofiar.

Przy niedoborze pokarmu zwierzęcego może jednak korzystać z dojrzałych, miękkich lub uszkodzonych owoców, między innymi winogron, gruszek, jabłek i malin.

Zwykle nie rozpoczyna żerowania na twardej, nienaruszonej skórce. Częściej wykorzystuje miejsca wcześniej uszkodzone przez ptaki, grad, pękanie albo inne owady.

Pojedyncza biedronka siedząca na zdrowej roślinie nie jest powodem do zastosowania oprysku.

Larwa jest wydłużona, ciemna i pokryta rozgałęzionymi wyrostkami przypominającymi kolce. Nie przypomina okrągłej, czerwonej biedronki.

Na starszych larwach widoczne są pomarańczowe oznaczenia po bokach odwłoka. Poruszają się szybko po liściach i pędach, poszukując mszyc.

Groźny wygląd nie oznacza, że larwa uszkadza roślinę. Podobnie jak dorosły chrząszcz jest przede wszystkim drapieżnikiem.

Nie należy usuwać każdej ciemnej, kolczastej larwy bez rozpoznania, ponieważ podobnie wyglądają stadia rozwojowe wielu pożytecznych biedronek.

Samice składają skupiska żółtych, wydłużonych jaj, zwykle w pobliżu kolonii mszyc.

Po wykluciu larwy intensywnie żerują i przechodzą kilka stadiów wzrostu. Następnie przyczepiają się do liścia, łodygi, ogrodzenia lub innej powierzchni i przepoczwarczają.

Z poczwarki wychodzi dorosły chrząszcz. Jego pokrywy są początkowo miękkie, blade i pozbawione wyraźnego wzoru.

W ciągu kolejnych godzin pokrywy twardnieją, nabierają koloru i pojawiają się na nich charakterystyczne plamy.

Biedronka azjatycka nie ma żądła. Może jednak chwycić skórę aparatem gębowym, co jest odczuwane jako lekkie ukłucie lub uszczypnięcie.

Do takich sytuacji dochodzi najczęściej wtedy, gdy owad zostanie przyciśnięty, uwięziony pod ubraniem albo próbuje sprawdzić, czy powierzchnia jest źródłem pokarmu lub wody.

Ugryzienie zwykle kończy się niewielkim zaczerwienieniem lub swędzeniem. Miejsce wystarczy umyć i obserwować.

Przy rozległym obrzęku, duszności lub innych objawach silnej reakcji alergicznej potrzebna jest pomoc medyczna.

Zaniepokojona biedronka może wydzielić z połączeń nóg krople żółtawej hemolimfy. Zjawisko to nazywane jest krwawieniem odruchowym.

Płyn zawiera substancje o nieprzyjemnym zapachu i smaku, które mają zniechęcić drapieżnika.

Wydzielina może podrażnić wrażliwą skórę oraz pozostawić żółte lub brunatne plamy na ubraniu, zasłonie, ścianie i meblach.

Biedronek znalezionych w domu nie należy zgniatać ani mocno ściskać.

Jesienią dorosłe biedronki szukają suchych, osłoniętych miejsc, w których mogą przetrwać zimę.

Szczególnie atrakcyjne są nagrzane przez słońce elewacje oraz jasne ściany budynków. Owady gromadzą się na nich, a następnie przechodzą przez szczeliny przy oknach, drzwiach, dachu i instalacjach.

W jednym miejscu może zimować bardzo duża liczba osobników. Biedronki nie budują jednak w domu gniazda i nie rozmnażają się w nim podczas zimowego spoczynku.

Nie zjadają drewna, ubrań ani produktów spożywczych. Problemem są przede wszystkim ich liczebność, wydzielina obronna oraz możliwość wywoływania podrażnień.

Najskuteczniejsze jest zabezpieczenie domu przed jesiennym nalotem, zanim owady znajdą miejsca zimowania.

Należy uszczelnić szpary przy ramach okiennych i drzwiowych, pęknięcia elewacji oraz szczeliny przy podbitce dachowej.

W otworach wentylacyjnych można zamontować odpowiednio gęste siatki, które nie blokują wymaganej wymiany powietrza.

Warto również sprawdzić moskitiery, uszczelki i połączenia przewodów przechodzących przez ściany.

Pojedynczą biedronkę można nakryć naczyniem, podsunąć kartkę i przenieść do chłodnego, osłoniętego miejsca.

Większe skupisko można ostrożnie zebrać odkurzaczem. Aby owady nie zostały rozgniecione wewnątrz urządzenia, w rurze można umieścić cienką siatkę lub fragment pończochy.

Nie należy rozgniatać biedronek na ścianach, oknach i zasłonach, ponieważ mogą pozostawić trudne do usunięcia plamy.

Stosowanie w mieszkaniu preparatów owadobójczych zwykle nie rozwiązuje przyczyny problemu. Bez uszczelnienia budynku kolejne owady nadal mogą wchodzić do środka.

Nie warto stosować środków owadobójczych przeciwko biedronkom siedzącym na roślinach. Preparat może zabić także biedronki rodzime, złotooki, bzygi, pszczoły i inne pożyteczne owady.

Rozpoznawanie poszczególnych gatunków na szybko bywa trudne, zwłaszcza że rodzime biedronki również mogą być czerwone, pomarańczowe, żółte lub czarne.

W ogrodzie lepiej pozostawić naturalne zależności, nie wspierać celowo rozmnażania gatunku obcego i koncentrować działania na zabezpieczeniu domu przed jesiennymi skupiskami.

Mechaniczne usuwanie owadów z wnętrz jest bezpieczniejsze niż opryskiwanie całego ogrodu.

Obecność biedronek, larw bzygów i złotooków oznacza, że naturalni wrogowie mszyc odnaleźli kolonię.

Niewielkiej liczby mszyc nie zawsze trzeba natychmiast pozbywać się preparatem. Można obserwować sytuację, usuwać najbardziej opanowane końcówki albo spłukiwać szkodniki wodą.

Po nieselektywnym oprysku giną zarówno mszyce, jak i ich drapieżcy. Szkodniki często odbudowują populację szybciej niż owady pożyteczne.

Naturalna ochrona nie oznacza całkowitego braku mszyc, lecz utrzymywanie ich liczebności na poziomie, który nie powoduje poważnych szkód.

Podstawą jest ograniczenie środków owadobójczych, zwłaszcza preparatów o szerokim działaniu.

Warto pozostawić w ogrodzie zróżnicowaną roślinność oraz gatunki o drobnych kwiatach, z których dorosłe biedronki mogą pobierać pyłek i nektar.

Przydatne są między innymi koper, kolendra, krwawnik, gryka, facelia oraz część warzyw pozostawiona do kwitnienia.

Jesienią nie trzeba usuwać wszystkich liści, suchych łodyg i fragmentów kory. Takie miejsca mogą służyć rodzimym owadom jako zimowe schronienie.

Nie należy jednak przenosić znalezionych biedronek między ogrodami ani zamawiać przypadkowych gatunków przez internet.

Nie każda czerwona biedronka jest siedmiokropką. Czerwoną barwę może mieć również biedronka azjatycka oraz kilka gatunków rodzimych.

Nie każda biedronka azjatycka jest pomarańczowa. Występują osobniki czerwone, żółte i niemal czarne.

Liczba kropek nie określa wieku owada i nie zwiększa się z każdym rokiem.

Biedronka azjatycka nie jest wyłącznie szkodnikiem. Zjada wiele mszyc, ale jej obecność może negatywnie wpływać na rodzimą faunę.

Biedronki zimujące w domu nie tworzą gniazda i nie rozmnażają się w ścianach jak niektóre owady społeczne.

Sprawdź młode pędy i spodnią stronę liści. Biedronka może polować na znajdujące się tam mszyce.

Nie wykonuj oprysku tylko dlatego, że zauważyłeś chrząszcza lub jego ciemną, kolczastą larwę.

Na zdrowej roślinie owad nie wymaga żadnej interwencji.

Jesienią warto natomiast skontrolować elewację, ramy okien i szczeliny przy dachu, aby ograniczyć przedostawanie się licznych osobników do wnętrza budynku.