Wierzba w ogrodzie i bzygowate — dlaczego te drzewa przyciągają najważniejszych zapylaczy

Owad na zdjęciu to bzygowata — muchówka z rodziny Syrphidae. Podobnie jak mrówki i jeże to pożyteczny mieszkańcy ogrodu: larwy zjadają mszyce, dorosłe owady zapylają kwiaty.

Bzygowate to jedne z najważniejszych zapylaczy w Polsce — często niedoceniane bo ludzie biorą je za osy i się boją. Dorosłe osobniki żywią się nektarem i pyłkiem, odwiedzając setki kwiatów dziennie. Larwy wielu gatunków bzygowatych to drapieżniki mszyc — jeden larwą może zniszczyć kilkaset mszyc w czasie swojego życia.

Na liściu wierzby to nie przypadek — wierzba kwitnie bardzo wcześnie i jest jednym z pierwszych źródeł nektaru i pyłku dla owadów w sezonie. Bzygowate które przeżyły zimę jako dorosłe osobniki lub wylęgły się wczesną wiosną, szukają wierzby jako pierwszego pożywienia.

Wierzby (Salix) kwitną w marcu i kwietniu — często gdy jeszcze leży śnieg lub temperatury są bliskie zera. Bazie wierzbowe (kwiatostany) produkują pyłek i nektar przy temperaturach od 3–5°C gdy pszczoły i inne owady dopiero zaczynają latać. To sprawia że wierzba jest absolutnie kluczowym drzewem dla pierwszych owadów wiosennych.

Jedno drzewo wierzby dostarcza pożywienia dziesiątkom gatunków owadów: pszczoły, trzmiele, bzygowate, chrząszcze pyłkojady, motyle wczesnowiosenne. Pszczelarz który ma wierzbę w pobliżu pasiecy wie że to najważniejsza roślina miodna wczesnej wiosny — po długiej zimie pszczoły potrzebują pyłku do karmienia larw.

Na zdjęciach widać wierzbę z charakterystycznymi szarozielonymi, aksamitnie owłosionymi liśćmi — to może być wierzba uszata (Salix aurita) lub wierzba wełnista (Salix lanata). Oba gatunki są szczególnie cenne dla owadów i pięknie wyglądają w ogrodzie.

Dorosłe bzygowate zapylają rośliny tak samo efektywnie jak pszczoły. Odwiedzają kwiaty w poszukiwaniu nektaru i pyłku, przenosząc pyłek między kwiatami. Są szczególnie ważne dla roślin które wymagają zapylenia przez wiele gatunków owadów.

Larwy bzygowatych to naturalna ochrona ogrodu przed mszycami. Samice składają jaja bezpośrednio w koloniach mszyc — larwy po wylęgnięciu natychmiast zaczynają polować. Jedna larwa bzyga może zniszczyć 400–500 mszyc zanim przepoczwarczy się. To całkowicie bezpłatna i bezchemiczna ochrona roślin.

Jak przyciągnąć bzygowate do ogrodu: kwitnące rośliny przez cały sezon (szczególnie baldachowate — marchew, koper, pietruszka które kwitną), woda — małe oczko lub miska z wodą i kamykami, unikanie insektycydów szczególnie kontaktowych. Bzygowate są bardzo wrażliwe na pestycydy.

Wierzba biała (Salix alba): duże drzewo do 20–25 m, srebrzyste liście piękne w wietrze. Dla dużych ogrodów i przy wodzie. Bardzo atrakcyjna dla owadów.

Wierzba płacząca (Salix babylonica lub hybridy): dekoracyjna forma płacząca, do 8–15 m. Popularna w ogrodach przy oczkach wodnych. Kwitnie wcześnie i wspiera owady.

Wierzba uszata (Salix aurita): krzew lub małe drzewo do 3–4 m, szarozielone owalne liście, szczególnie atrakcyjna dla owadów wczesnowiosennych. Idealna do mniejszych ogrodów.

Wierzba iwa (Salix caprea): pospolita wierzba z pięknymi 'kotkami' — baziami. Do 10 m. Jedna z najcenniejszych dla pszczół — pszczelarze ją uwielbiają. Bardzo odporna i szybko rosnąca.

Miniaturowe wierzby do małych ogrodów: Salix integra 'Hakuro Nishiki' — nieduży krzew z biało-różowo-zielonymi liśćmi, Salix helvetica — karłowata alpejska wierzba do 1 m. Oba kwitną i wspierają owady.

Bzygi mają tylko jedną parę skrzydeł (muchówki) widoczną gdy siedzą. Osy i pszczoły mają dwie pary skrzydeł. Bzygi często unoszą się w miejscu (hovering) — osy i pszczoły tego nie robią. Bzygi mają duże okrągłe oczy zajmujące większość głowy — osy i pszczoły mają mniejsze oczy.

Bzygi są zwykle spokojniejsze od os — siadają na kwiatach i liściach bez typowej 'nerwowości' osy. Gdy na Ciebie poleci — to bzyg szukający miejsca do siedzenia, nie osa sprawdzająca czy stanowisz zagrożenie.

Ważne: mimo że bzygi wyglądają jak osy — są bezpieczne. Dzieci które boją się 'os' na kwiatach często reagują na bzygowate. Warto je rozróżniać i tłumaczyć dzieciom że 'ta osa' to pożyteczna mucha.

Korzenie wierzby: wierzba szuka wody i jej korzenie mogą zniszczyć rury kanalizacyjne i drenaż. Sadź wierzby duże (biała, płacząca) minimum 10–15 m od wszelkich rur i fundamentów. Gatunki karłowate i krzaczaste nie mają tego problemu.

Szybki wzrost: wierzby rosną bardzo szybko — wierzba biała może przyrosnąć 1–2 m rocznie. To zaleta (szybki efekt) i wada (wymagają regularnego cięcia). Gatunki ozdobne jak Hakuro Nishiki rosną wolniej.

Przy wodzie: wierzba idealna przy stawie i oczku wodnym. Jej korzenie stabilizują brzegi, cień chłodzi wodę latem co zmniejsza zakwitanie glonów, a opadłe liście wzbogacają ekosystem wodny.