Co zrobić ze ściętymi pędami winorośli? Kompost, ściółka, gnojówka i inne zastosowania

Na zdjęciu znajdują się świeżo ścięte pędy winorośli. Rozpoznajemy je po klapowanych, ząbkowanych liściach, długich wąsach czepnych oraz widocznych niedojrzałych gronach. Najprawdopodobniej są to odrosty i nadmiar zielonych latorośli usuniętych podczas letniego cięcia, które jest częścią szerszej uprawy winorośli w ogrodzie.

Takie cięcie wykonuje się, aby ograniczyć nadmierne zagęszczenie krzewu, poprawić dostęp światła do owoców i ułatwić przewiewanie liści. Dzięki temu grona lepiej dojrzewają, a na winorośli dłużej nie utrzymuje się wilgoć sprzyjająca chorobom grzybowym.

Po pracy zostaje jednak dużo zielonej masy. Jeżeli pędy są zdrowe, nie trzeba traktować ich jak odpadu. W ogrodzie mogą zostać ponownie wykorzystane na kilka sposobów.

Zdrowe liście i miękkie odrosty winorośli bardzo dobrze nadają się do kompostowania. Zawierają wodę i stosunkowo dużo azotu, dlatego zachowują się podobnie jak świeżo skoszona trawa. Grubsze i częściowo zdrewniałe pędy dostarczają natomiast więcej węgla oraz poprawiają strukturę pryzmy.

Długich pędów nie warto wrzucać do kompostownika w całości. Wąsy czepne i elastyczne łodygi łatwo się plączą, utrudniają przerzucanie kompostu i rozkładają się znacznie dłużej niż liście. Najlepiej pociąć je sekatorem na odcinki długości około 5–15 cm albo przepuścić przez rozdrabniacz.

Świeżą masę z winorośli należy wymieszać z materiałem suchym: rozdrobnionymi gałązkami, słomą, suchymi liśćmi, tekturą bez nadruku albo dojrzałym kompostem. Sama gruba warstwa mokrych liści może się zbić, odciąć dostęp tlenu i zacząć nieprzyjemnie gnić.

Dobrze ułożony kompost powinien być wilgotny jak wyciśnięta gąbka, ale nie ociekać wodą. Po dodaniu dużej ilości zielonych pędów warto pryzmę przemieszać, aby wewnątrz pozostały przestrzenie wypełnione powietrzem.

Miękkie liście i zielone końcówki pędów można przefermentować w wodzie, jednak gnojówka z samej winorośli nie jest tak wartościowa ani tak przewidywalna jak popularna gnojówka z pokrzywy lub żywokostu. Można ją potraktować jako płynny nawóz z resztek roślinnych, ale nie jako specjalistyczny preparat rozwiązujący konkretny problem.

Do pojemnika wkłada się rozdrobniony, zdrowy materiał roślinny i zalewa wodą. Nie należy napełniać naczynia po sam brzeg, ponieważ podczas fermentacji zawartość pieni się i zwiększa objętość. Pojemnik ustawiamy w zacienionym miejscu i przykrywamy przewiewną pokrywą albo siatką.

Po zakończeniu intensywnej fermentacji płyn trzeba rozcieńczyć przed podlewaniem. Bezpieczniej rozpocząć od słabego roztworu, na przykład jednej części gnojówki na dziesięć części wody. Nawóz podajemy na wilgotną ziemię, nie na suche korzenie, liście ani dojrzewające owoce.

Grube, zdrewniałe fragmenty słabo nadają się do gnojówki. Rozkładają się długo, a ich moczenie nie daje istotnej korzyści. Znacznie lepiej pociąć je i przeznaczyć do kompostu, ściółkowania albo wysuszyć.

Rozdrobnione pędy można rozłożyć pod krzewami ozdobnymi, drzewami owocowymi albo na ścieżkach między grządkami. Taka warstwa ogranicza parowanie wody, osłania powierzchnię ziemi przed słońcem i z czasem zwiększa ilość próchnicy.

Materiał powinien być zdrowy i najlepiej lekko podsuszony. Świeżych liści nie układamy w grubej, zbitej warstwie, ponieważ mogą utworzyć mokry kożuch. Lepsza będzie warstwa o grubości kilku centymetrów wymieszana z drobnymi zrębkami, suchymi liśćmi lub skoszoną i podsuszoną trawą.

Ściółki nie dosuwamy bezpośrednio do pni ani nasady roślin. Pozostawienie kilku centymetrów wolnej przestrzeni ogranicza ryzyko nadmiernego zawilgocenia kory i gnicia szyjki korzeniowej.

Nie warto rozkładać świeżo ściętych liści bezpośrednio pod tą samą winoroślą, gdy widoczne są na nich plamy, biały nalot lub inne objawy chorobowe. W takiej sytuacji moglibyśmy pozostawić źródło infekcji tuż obok rośliny.

Elastyczne, zdrowe pędy nadają się do prostych prac ogrodowych. Można z nich wykonać niewielkie obręcze podtrzymujące byliny, znaczniki miejsc sadzenia, dekoracyjne wianki albo krótkotrwałe obrzeża lekkich rabat. Najłatwiej formować je tuż po ścięciu, zanim całkowicie wyschną.

Dłuższe fragmenty można również wysuszyć i wykorzystać jako materiał ułatwiający rozpalanie ognia w dozwolonym miejscu. Nie należy jednak palić świeżych, mokrych liści ani traktować spalania jako podstawowego sposobu pozbywania się wartościowej materii organicznej.

Dojrzałe, zdrowe i dobrze zdrewniałe jednoroczne pędy mogą służyć do przygotowania sadzonek winorośli. Nie każdy odrost po letnim cięciu się do tego nadaje. Najlepszy materiał pobiera się zwykle z dobrze wykształconych, dojrzałych fragmentów łozy, a nie z bardzo miękkich, wodnistych końcówek.

Przed wykorzystaniem materiału trzeba dokładnie obejrzeć liście. Niepokojące są przede wszystkim: biały lub szarawy nalot, żółtawe plamy, brunatnienie tkanek, zasychanie brzegów, deformacje oraz liczne nekrotyczne punkty.

Winorośl bywa porażana między innymi przez mączniaka prawdziwego i mączniaka rzekomego. Zainfekowanych liści nie powinno się używać jako ściółki pod winoroślą ani przygotowywać z nich gnojówki do stosowania w ogrodzie. W płynie nie uzyskujemy kontrolowanej temperatury, która gwarantowałaby unieszkodliwienie materiału chorobowego.

Chore resztki można kompostować tylko w prawidłowo prowadzonej, intensywnie nagrzewającej się pryzmie. W małym, chłodnym kompostowniku bez regularnego mieszania bezpieczniej oddzielić je od zdrowego materiału i przekazać do odbioru odpadów zielonych zgodnie z zasadami obowiązującymi w danej gminie.

Resztek porażonych chorobami nie należy pozostawiać na ziemi pod krzewem. Jesienią warto również wygrabić chore liście, ponieważ część patogenów może przetrwać na opadłych fragmentach roślin.

W ogrodzie materia organiczna jest cenna, ale samo gnicie nie oznacza jeszcze powstawania dobrego nawozu. Gnicie zachodzi zwykle przy niedoborze tlenu. Towarzyszy mu nieprzyjemny zapach, utrata części składników i rozwój mikroorganizmów innych niż te dominujące w dobrze napowietrzonym kompoście.

Znacznie lepszym procesem jest kontrolowany rozkład tlenowy. Osiągamy go, mieszając mokre resztki z suchym, rozdrobnionym materiałem i dbając o dostęp powietrza. Kompost ma pachnieć ziemią leśną, a nie ściekami lub zgnilizną.

Roślinnej gnojówki również nie stosujemy bez ograniczeń. Jest skoncentrowana, może zaszkodzić korzeniom po użyciu bez rozcieńczenia, a jej skład zależy od zastosowanych roślin, ilości wody i czasu fermentacji. To dodatek do pielęgnacji ogrodu, a nie zamiennik rozsądnego nawożenia i dbania o glebę.

Najpierw należy oddzielić liście i pędy zdrowe od fragmentów z oznakami chorób. Zdrowy materiał tniemy na krótsze kawałki. Miękkie liście mieszamy w kompostowniku z suchymi składnikami, a twardsze łodygi wykorzystujemy jako materiał strukturalny.

Część rozdrobnionych i lekko podsuszonych pędów można rozłożyć cienką warstwą pod drzewami lub krzewami. Niewielką ilość miękkiej masy można przeznaczyć na gnojówkę, ale nie ma potrzeby fermentować całej sterty.

W praktyce najlepszy efekt daje podział materiału: liście do kompostu, rozdrobnione łodygi do kompostu lub ściółki, najładniejsze elastyczne pędy do prostych konstrukcji, a fragmenty chore do bezpiecznego usunięcia. Dzięki temu niemal cała zdrowa masa wraca do obiegu w ogrodzie.