Porosty na drzewie — co to jest, czy szkodzą i czy trzeba je usuwać?

Porost jest układem symbiotycznym tworzonym przede wszystkim przez grzyb i partnera fotosyntetyzującego — glon lub sinicę. Mówimy o grzybie zlichenizowanym. Nie jest mchem ani rozpoznaniem choroby drzewa.

Porost który widzisz na korze drzewa to najprawdopodobniej jeden z tysięcy gatunków — w odróżnieniu od żółciaka siarkowego, który jest grzybem nadrzewnym wymagającym innej reakcji. W Polsce najpospolitsze na drzewach to: tarczownica chropowata (Parmelia sulcata) — szara z siatkowatym wzorem.

Rosną wyjątkowo wolno — kilka milimetrów rocznie. Duży porost który widzisz na starym drzewie może mieć kilkadziesiąt lat. To sprawia że są dobrymi wskaźnikami stabilności środowiska — rosną tam gdzie nic nie zmienia się przez lata.

Krótka i jednoznaczna odpowiedź: nie. Porosty są epifitami — organizmami które używają drzewa tylko jako podłoża (miejsca przyczepienia), nie czerpią z niego żadnych składników odżywczych. Nie wnikają w drewno ani żywe tkanki kory. Nie są pasożytami.

Porost może występować na zdrowym drzewie, ale też na drzewie osłabionym z innego powodu. O kondycji świadczą przyrosty, korona, korzenie i stan kory, nie sama obecność lub brak porostów.

Jedynym teoretycznym negatywem jest to że przy bardzo gęstym pokryciu porosty mogą minimalnie ograniczać wymianę gazową kory — ale w praktyce ten efekt jest pomijalny. Badania naukowe nie potwierdzają szkodliwości porostów dla zdrowych drzew.

Porosty preferują: starą szorstką korę (łatwiejsza przyczepność), miejsca z dużą wilgotnością powietrza (po stronie północnej gałęzi, przy rzece, w zacienieniu), drzewa wolno rosnące lub w fazie spoczynku, brak intensywnego opryskiwania środkami chemicznymi.

Niektóre gatunki porostów mają wyraźne preferencje co do gatunku drzewa. Tarczownica chropowata (szara, siatkowata) rośnie chętnie na jabłoniach, gruszach, śliwach i wiśniach — co sprawia że ogrodnicy często ją zauważają i niepokoją się. To zupełnie normalne zjawisko na starszych drzewach owocowych.

Rozmieszczenie porostów zależy od wilgotności, światła i właściwości kory. Nie jest niezawodnym kompasem; porost może rosnąć po różnych stronach drzewa.

To fascynująca właściwość porostów — są jednymi z najbardziej czułych wskaźników zanieczyszczenia powietrza. Wiele gatunków porostów ginie przy podwyższonym stężeniu dwutlenku siarki, ozonu i pyłów zawieszonych. W miastach i przy ruchliwych drogach porostów jest znacznie mniej lub nie ma wcale.

Sama obecność porostu nie potwierdza czystego powietrza. Gatunki mają różną tolerancję, w tym na związki azotu. Ocena wymaga identyfikacji gatunków i metody obserwacji, nie pojedynczego zdjęcia kory.

Naukowcy używają porostów do monitorowania zanieczyszczeń środowiska — ta metoda nosi nazwę lichenoindykacja. W Polsce prowadzone są regularne badania porostów w miastach które pokazują jak zmienia się jakość powietrza w czasie.

Ogólna zasada: nie musisz i zazwyczaj nie powinieneś. Porosty są nieszkodliwe, rosną bardzo wolno i są elementem naturalnego ekosystemu ogrodu. Mechaniczne ich zdrapywanie uszkadza korę drzewa — a to jest brama dla prawdziwych patogenów.

Porostów nie usuwa się środkiem miedziowym. Jeśli młode drzewo słabo rośnie, sprawdź korzenie, wilgotność, światło, uszkodzenia pnia i stan korony; porost jest zwykle wskaźnikiem warunków powierzchni kory, a nie przyczyną osłabienia.

Mechaniczne usuwanie porostów szczotką drucianą lub skrobaniem — zdecydowanie odradzamy. Kora drzewa owocowego jest cienka i wrażliwa, łatwo ją uszkodzić tworząc idealne warunki dla grzybów i bakterii.

Porost: płaski, ściśle przylegający do kory, szary, zielonkawy, niebieskawobiały lub pomarańczowy, suchy w dotyku, twardy lub skórzasty. Nie można go łatwo zdrapać bez uszkodzenia kory.

Mech: zielony, miękki, wilgotny w dotyku, tworzy poduszkowate struktury, łatwo oddziela się od kory. Mchy na drzewach też są nieszkodliwe — rosną na korze bez wnikania w tkanki.

Jednolity nalot glonów różni się od plechy porostu. Ciemny nalot może mieć także inne pochodzenie, np. grzyby sadzakowe na spadzi. Nie stosuj miedzi tylko na podstawie koloru — najpierw rozpoznaj zjawisko.